Prosensa haalt 23 miljoen euro aan kapitaal op

Het Nederlandse biotechbedrijf Prosensa heeft EUR23 miljoen aan kapitaal opgehaald, waarvan het merendeel afkomstig is van de Amerikaanse durfkapitalist New Enterprise Associates (NEA). Prosensa gaat de financiering gebruiken voor zijn onderzoek naar behandelingen voor zeldzame erfelijke aandoeningen, zoals de ziekte van Duchenne, myotone dystrofie en de ziekte van Huntington.
Afgelopen september sloot het biotechbedrijf een overeenkomst met het Amerikaanse farmaceutische concern GlaxoSmithKline (GSK) om de kandidaatmedicijnen tegen de ziekte van Duchenne in de volgende ontwikkelingsfase te brengen. Prosensa meldt ook dat general partner David Mott van NEA, dat in totaal meer dan $11 miljard aan vermogen beheerd, zal toetreden tot de raad van commissarissen van Prosensa.

Prosensa ontvangt $ 1,5 miljoen van Charley’s Fund voor het skippen van exon 52 bij DMD patiënten

Lees hier het persbericht van Prosensa van 1 december 2011.

Update ataluren 29 november 2011

Lees hier de laatste update van PTC Therapeutics over de clinical trial met ataluren in Europa, Israel en Australië.

Studie DMD114876: een klinische studie met twee dosissen van GSK2402986 (PRO051) bij patiënten met Duchenne spierdystrofie (DMD) beoordelen

Deze studie zal alleen in de Verenigde Staten worden uitgevoerd. Details over de eerste onderzoekssite zijn momenteel beschikbaar op www.clinicaltrials.gov en op www.gsk-clinicalstudyregister.com. We verwachten dat er ongeveer 14 onderzoekssites in de VS zullen deelnemen aan deze studie. Details met betrekking tot extra onderzoekssites zullen beschikbaar worden gesteld zodra de lokale goedkeuringen voor de studie zijn verleend. We verwachten dit in de komende 2 - 3 maanden. De deelname- en uitsluitingscriteria en studie eindpunten zijn te vinden op de website.

Vragenlijst naar effecten van corticosteroïden

Informatiebrief  
Vragenlijst naar effecten van corticosteroïden. 
Titel van het onderzoek: Sidecort: vragenlijst naar bijwerkingen van corticosteroïden.  

U en uw zoon worden uitgenodigd om deel te nemen aan een onderzoek waarin we willen nagaan wat de effecten zijn van corticosteroïden. Dit onderzoek wordt verricht door Dr. Jos Hendriksen van het Centrum voor Neurologische leerstoornissen in Heeze. Gelijktijdig vindt er ook in Amerika een zelfde studie plaats bij Amerikaanse ouders en jongens/mannen.  

Het doel van deze vragenlijst is om te achterhalen hoe ouders en jongens/mannen zelf denken over de effecten en bijwerkingen van deze medicijnen. Er is een aparte vragenlijst voor ouders en voor jongens/mannen gemaakt.   

De vragenlijst bestaat uit 4 onderdelen: deel 1 bestaat uit enkele algemene vragen. Deel 2 vraagt naar de mogelijke voordelen die het gevolg zijn van de corticosteroïden. Deel 3 vraagt naar de bijwerkingen die u en uw zoon ervaren. In deel 4 tot slot wordt u gevraagd een algemeen oordeel te geven over deze medicijnen.  

Het is de bedoeling dat u de vragenlijst ook invult wanneer uw zoon geen corticosteroïden gebruikt. Zo kunnen we een vergelijking maken tussen hen die wel en geen medicijnen gebruiken. 
We hopen dat de antwoorden op deze vragen ons helpen om het effect van deze corticosteroïden beter te begrijpen.  

Voordat U instemt met deelname aan deze studie is het belangrijk dat u begrijpt wat van u en uw zoon verwacht wordt bij deelname aan het onderzoek.  

Wat wordt van u en uw zoon verwacht? We willen U als ouder uitnodigen om de oudervragenlijst in te vullen. Het invullen zal ongeveer 15 minuten van uw tijd vragen. Wanneer uw zoon ouder dan 8 jaar is, zouden we ook graag zijn eigen mening over de medicijnen willen weten. Daarvoor hebben we een aparte vragenlijst (versie jongens/mannen) gemaakt, die uw zoon zelf kan invullen.   De ingevulde lijst(en) kunt u daarna terugsturen per email hendriksenj@kempenhaeghe.nl of de uitgeprinte en ingevulde lijsten kunnen worden opgestuurd naar:  
Dr. JGM Hendriksen & Prof. Dr.JSH Vles
Kempenhaeghe,Centrum voor Neurologische Leerstoornissen 
Postbus 61
5590 AB Heeze
Graag de lijsten voor maandag 14 november retourneren.

Zal iemand te weten komen wat u of uw zoon hebben ingevuld? Het onderzoek is anoniem, dus uw naam of die van uw zoon zal nooit achterhaald kunnen worden. Alleen de onderzoekers hebben inzage in de gegevens die u opstuurt. Er zullen geen gegevens bewaard worden die terug te voeren zijn op u of uw gezin.  

Moet ik meewerken aan dit onderzoek? U hoeft niet deel te nemen aan dit onderzoek. Deelname is vrijwillig en helemaal uw eigen keuze en die van uw zoon. Als U besluit om niet deel te nemen heeft dat geen enkele consequenties voor u of uw zoon. 

Wat zijn de risico's en voordelen? U en uw zoon zullen geen direct voordeel hebben van dit onderzoek. We denken wel dat wanneer we meer weten over de effecten en bijwerkingen van deze medicijnen men beter in staat zal zijn daarop in  te spelen in de zorg die geboden wordt.   Er zijn geen risico's voor u of uw zoon verbonden aan dit onderzoek.  Er is geen financiële compensatie voor deelname aan dit onderzoek.  

Wat als ik nog vragen heb?  Bij vragen kunt U altijd contact met ons opnemen. Deze studie is goedgekeurd door de Medisch ethische toetsing commissie van Kempenhaeghe. U kunt contact opnemen met de onderzoeker Dr. Jos Hendriksen 040-2279759 (040-22797233 secretariaat) of via de email hendriksenj@kempenhaeghe.nl.

Toestemmingsverklaring: Door het invullen en terugzenden van de vragenlijst geeft U aan dat:
- u de informatie in deze brief heeft gelezen en begrepen
- u het doel van de vragenlijst begrepen heeft
- u vrijwillig besloten heeft om deel te nemen  
Dank voor uw aandacht en medewerking.  

Hoogachtend,  

Dr. JGM Hendriksen & Prof. Dr.JSH Vles
Kempenhaeghe, Centrum voor Neurologische Leerstoornissen 
Postbus 61
5590 AB Heeze

Update GSK oktober 2011

Voor het volgende onderzoek kunnen geen deelnemers meer worden ingesloten:
Trial DMD114117: Een fase II, dubbelblind, exploratief onderzoek van GSK2402968 (PRO051) bij ambulante deelnemers met Duchenne spierdystrofie. Verwacht wordt dat deze studie in oktober 2012 klaar is en dat de resultaten hiervan begin 2013 beschikbaar zullen zijn.
 
Voor het volgende onderzoek kunnen nog wel patiënten zich aanmelden: 
Trial DMD114044: Een fase III, gerandomiseerd, dubbelblind, placebo gecontroleerd onderzoek om de effectiviteit en veiligheid van GSK2402968 (PRO051) bij deelnemers met Duchenne spierdystrofie te onderzoeken. Dit onderzoek vindt in Nederland plaats in Leiden (LUMC). GSK2402968 skipt exon 51.
Meer informatie over bovenstaande onderzoeken kunt u vinden op www.clinicaltrials.gov en www.gsk-clinicalstudyregister.com. 

Internationaal onderzoek naar armfuncties van mensen met Duchenne

Jongens met Duchenne en/of ouders gezocht voor invullen vragenlijst

Deze vragenlijst maakt deel uit van een onderzoek naar wat jongens met de ziekte van Duchenne kunnen met hun armen en handen. Voor dit onderzoek is het belangrijk dat jij en/of je ouder(s) deze vragenlijst invullen. Er is helaas nog weinig bekend over wat jullie wel en niet kunnen met je armen en handen in de loop van de aandoening. Daarom willen we graag meer inzicht krijgen in welke activiteiten jullie nog zelf kunnen doen en waarbij jullie hulp of ondersteuning nodig hebben. Het doel is dat we met meer kennis uiteindelijk bijvoorbeeld speciale robotarmen of computergestuurde hulpmiddelen kunnen ontwikkelen die helpen bij het uitvoeren van activiteiten. Door te onderzoeken welke bewegingen en activiteiten jullie wel en niet kunnen uitvoeren weten we straks beter welke functies er ondersteund moeten worden.
 
Alle informatie uit de vragenlijst wordt vertrouwelijk behandeld en wordt alleen gebruikt in onderzoek zonder je naam te noemen (anoniem). De persoonsgegevens worden niet zonder jouw toestemming aan anderen gegeven. De vragenlijsten worden verzameld en geanalyseerd door onderzoekers van de afdeling revalidatie van het Radboud Universiteit Nijmegen Medisch Centrum.
Verantwoordelijk onderzoekers zijn:
Dr. I.J.M. de Groot, revalidatiearts
Dr. E.H.C. Cup
Voor vragen over het onderzoek kun je contact met hen opnemen. Tel: 024-3655366, email: e.cup@reval.umcn.nl
 
Belangrijk om te weten tijdens het invullen van de vragenlijst:
Het invullen hiervan duurt ongeveer 20 minuten. Als je er aan begint is het de bedoeling dat je alle vragen beantwoord. Als je vragen beantwoord hebt kun je deze helaas niet meer aanpassen. Aan het eind is er ruimte voor opmerkingen. De lijst kan evt. tussentijds op worden geslagen. Als je op de linkerbutton onderin klikt, komt er een schermpje waar je je emailadres in kunt vullen. Je krijgt dan een link gestuurd waarmee de enquete later afgerond kan worden.
 
Voor meer informatie kun je contact met ons opnemen via survey@flextension.nl
 
De enquete is te openen met behulp van onderstaande link:
http://duchenne.questionpro.com

ZonMw Parel voor moleculaire pleister voor Duchenne

Op 23 september jl. kreeg de Leidse geneticus prof. dr. Gert-Jan van Ommen de  ZonMw Parel uitgereikt voor het exon skipping project. Lees hier meer.

Prosensa brengt drie kandidaat medicijnen voor exon skipping tegen de ziekte van Duchenne in volgende ontwikkelingsfase

Prosensa kan tot in totaal EUR 31 miljoen aan ontwikkelingsbijdragen en mijlpaalbetalingen ontvangen van GSK
Leiden, 13 September 2011 – Prosensa, de Nederlandse biofarmaceutische onderneming die zich richt op zeldzame, nog onbehandelbare aandoeningen, is met GlaxoSmithKline (GSK) overeengekomen drie kandidaat medicijnen tegen de ziekte van Duchenne (PRO044, PRO045 en PRO053) in de volgende ontwikkelingsfase te brengen als onderdeel van de bestaande samenwerkingsovereenkomst.

Prosensa en GSK hebben overeenstemming bereikt over de ontwikkeling van het exon 44 skipping programma, waarbij GSK additionele ondersteuning zal bieden bij de ontwikkeling van PRO044. Het onderzoek naar de werkzaamheid en veiligheid van PRO044 bevindt zich momenteel in klinische fase I/II. Daarnaast zullen beide bedrijven samenwerken in een preklinisch en klinisch ontwikkelingsprogramma voor PRO045 en PRO053. Deze kandidaat medicijnen zullen naar verwachting in de eerste helft van 2012 de klinische fase bereiken. De drie verbindingen PRO044, PRO045 en PRO053 zijn moleculen specifiek ontworpen voor het skippen van de exonen 44, 45 en 53 in het dystrofine gen en richten zich op afzonderlijke subgroepen van Duchenne-patiënten.

Onder de samenwerkingsovereenkomst komt Prosensa in aanmerking voor mijlpaalbetalingen en onderzoeksbijdragen tot een totaal van EUR 31 miljoen, afhankelijk van het verloop en de uitkomsten van de verdere ontwikkeling van deze programma’s. Daarnaast zullen Prosensa en GSK een onderzoek naar het natuurlijke beloop van de ziekte van Duchenne starten.

De oorspronkelijke samenwerkingsovereenkomst uit 2009 bepaalt dat GSK een exclusieve optie heeft tot licentiëring van PRO044 en één additioneel kandidaat medicijn dat zich richt op exon 45 dan wel exon 53, voor verdere ontwikkeling en commercialisering, met behoud van beperkte commerciële rechten voor Prosensa. Voor het kandidaat medicijn dat niet door GSK wordt geselecteerd, heeft Prosensa de volledige rechten op ontwikkeling en toekomstige verkoop.

PTC Therapeutics en Genzyme kondigen herstructurering aan van samenwerking

PTC herwint wereldwijde rechten op ataluren in Duchenne en Becker spierdystrofie.
Onder de oorspronkelijke overeenkomst had PTC de commerciële rechten voor de VS en Canada en Genzyme de commerciële rechten voor alle andere landen. Onder de geherstructureerde overeenkomst herwint PTC de wereldwijde rechten op ataluren en behoudt Genzyme een optie om ataluren te commercialiseren in andere indicaties dan nonsense mutatie Duchenne / Becker spierdystrofie (nmDBMD) buiten de Verenigde Staten en Canada.
Klik hier voor de update over ataluren door Genzyme bij DMD patiënten met een nonsense mutatie en klik hier voor het persbericht van PTC van 2 september 2011.

Update klinische studie met ataluren door Genzyme, juni 2011

Zoals aangekondigd in de update van mei, werkt Genzyme aan een vervolg op de klinische studie met ataluren bij patiënten met een nonsense mutatie Duchenne en Becker Spierdystrofie (nmDBMD). Deze studie wordt toegankelijk voor patiënten met nmDBMD die hebben deelgenomen aan de fase 2b en fase 2b Extension (007 en 007e) studie in Europa, Israël en Australië. Het wordt een ​​open-label studie, waarin alle patiënten ataluren ontvangen (d.w.z. geen placebo) en alle eerdere studie patiënten ongeacht de huidige klinische status kunnen hieraan deelnemen. Klik hier voor de update van ataluren door Genzyme.

Updates Prosensa/GSK trials

Klik hier voor de update van de Prosensa PRO044 trial en hier voor de GSK'968 (PRO051) trials. De artikelen over deze trials moeten eerst gepubliceerd worden, voordat ze openbaar gemaakt kunnen worden. Prosensa en GSK geven via deze updates alvast de belangrijkste feiten weer van deze trials.

Update ataluren door Genzyme mei 2011

Klik hier voor de update over ataluren door Genzyme op 2 mei 2011.

Overzichtsartikel onderzoek Duchenne

Er vindt momenteel veel onderzoek plaats naar mogelijke behandelingen en medicijnen voor de ziekte van Duchenne. De resultaten volgen elkaar in snel tempo op, en zijn niet altijd even goed bij te houden. Bovendien zijn sommige mogelijke therapieën alleen bestemd voor specifieke vormen van Duchenne. Klik hier voor een overzicht van Jan Willem van Groenigen van de belangrijkste ontwikkelingen van het afgelopen half jaar. Hij begint met de ontwikkelingen die het dichtst bij een therapie voor Duchenne lijken te zijn. In de literatuurlijst vindt u links naar websites met meer informatie, of naar het originele artikel.

Interview met Dr. Annemieke Aartsma-Rus over exon skipping

Hier vindt u het interview over exon skipping met Annemieke Aartsma-Rus door Günter Scheuerbrandt op 1 april 2011.

Duchenne/Becker spierdystrofie in de familie, zijn vrouwen getest met behulp van DNA onderzoek?

Duchenne spierdystrofie is een erfelijke ziekte waarbij jongens/mannen de ziekte hebben en meisjes/vrouwen draagster zijn.  Bij twee op de drie Duchenne patiënten is de ziekte geërfd van de moeder. De kans voor deze draagster moeder op nog een zoon met Duchenne bedraagt bij elke volgende zoon in haar gezin 50%.
Zussen, tantes, nichten en oma van moederszijde van een Duchenne patiënt kunnen soms ook draagster zijn zonder dat zij dit weten en hebben zodoende een verhoogde kans om een zoon te krijgen met deze ziekte en/of het draagsterschap door te geven aan een dochter.
Mogelijke draagsters komen in aanmerking voor een afspraak met een klinisch geneticus, een medisch specialist in de menselijke erfelijkheid. De klinisch geneticus geeft uitleg over de wijze van overerven, kan draagsterschap aantonen/uitsluiten door het verrichten van DNA onderzoek in bloed en kan desgewenst de mogelijkheid van DNA onderzoek tijdens de zwangerschap bespreken.
Afgezien van de kans op een zoon met Duchenne, kan het draagsterschap ook gevolgen hebben voor de eigen gezondheid. Ongeveer 10% van de draagsters kan gedurende het leven hartklachten ontwikkelen ten gevolge van het dragerschap. Draagsters komen om deze reden in aanmerking voor cardiologisch onderzoek.

Het doel van het onderzoek is om in kaart te brengen of vrouwen uit een Duchenne familie op de hoogte zijn van de kans op draagsterschap. Klik hier voor een beschrijving en bevindingen van dit onderzoek van Paula Helderman-van den Enden, klinisch geneticus (in Leiden en Maastricht).

Publicatie van fase I/II onderzoek met PRO051 in New England Journal of Medicine

Afgelopen donderdag zijn de resultaten van de tweede PRO051 trial gepubliceerd in de New England Journal of Medicine.
Deze trial laat zien dat het antisense molecuul PRO051 bij toediening door injecties onder de buikhuid in staat is om zich goed door het lichaam te verspreiden en zo de spieren te bereiken. Biopten uit een spier in het onderbeen lieten zien dat er "skipping" optrad en dat er dystrofine in deze spieren werd geproduceerd. Aansluitend aan de trial werden de jongens met de hoogste dosis (6 mg/kg) doorbehandeld. Na 12 weken waren er voorzichtige tekenen dat er een gunstig effect was op de loopafstand. Dit is een prachtig resultaat. Er is nu een grote internationale trial gestart om aan te tonen dat er een significant en klinisch relevant effect op de spierkracht en funktie is.

In Nederland lopen nu drie antisense trials: Twee met GSK2402968 (voorheen PRO051), dus voor het skippen van exon 51 . Een met PRO044, dus voor het skippen van exon 44.

In Nijmegen loopt de studie "Phase II Doubleblind Exploratory Study of GSK2402968 in Ambulant Subjects With Duchenne Muscular Dystrophy (DMD114117)". Deze fase 2 studie kijkt naar de veiligheid en effectiviteit van twee verschillende doseringsschema's van GSK2402968 (PRO051). Er zullen internationaal 54 kinderen worden geincludeerd.

In Leiden loopt nu de studie: "A Clinical Study to Assess the Efficacy and Safety of GSK2402968 in Subjects With Duchenne Muscular Dystrophy (DMD114044). Deze fase 3 studie is ontworpen om te bewijzen dat toediening van GSK2402968 (PRO051) veilig en effectief is. Er zullen internationaal 180 kinderen worden geincludeerd. De belangrijkste uitkomstmaat is de 6 minuten looptest.

Ook in Leiden loopt de studie naar de volgende antisense oligo behandeling: "Phase I/II Study of PRO044 in Duchenne Muscular Dystrophy (DMD)". Deze fase 1-2 studie kijkt naar de veiligheid en effecten van toediening van PRO044. Deze antisense oligo wordt ontwikkeld voor de groep jongens met Duchenne die geholpen zouden kunnen worden door skipping van exon 44. Er zullen internationaal -voorlopig- 18 kinderen worden geincludeerd.

Voor meer informatie over bovenstaande trials, kunt u kijken op www.clinicaltrials.gov. Als zoekterm voor de PRO044 trial gebruikt u "Duchenne AND Prosensa" en voor de GSK2402968 (PRO051) trial gebruikt u "Duchenne AND GSK.
Als u denkt dat uw kind in aanmerking komt voor één van bovenstaande studies, kunt u contact opnemen met de onderzoeker van de desbetreffende studie of met dpp@euronet.nl.

Life sciences bedrijf Prosensa groeit uit z’n jasje

Vanmiddag vindt de officiële opening plaats van de nieuwe behuizing van Prosensa in Leiden. Het succesvolle biofarmaceutische bedrijf verhuist met het oog op de exponentiële groei die het sinds 2009 doormaakt. Prosensa ontwikkelt onder meer een therapie tegen de ernstige spierziekte van Duchenne, die bij 1 op de 3500 geboren jongens voorkomt. Het bedrijf koos 28 februari als datum voor de opening, omdat het ‘Rare Disease Day’ is. Op deze dag vraagt een coalitie van honderden patiëntenorganisaties overal ter wereld aandacht voor de strijd tegen de vele zeldzame aandoeningen. Ondanks dat deze samen miljoenen mensen treffen, zijn zeldzame ziekten nog onbekend bij een groot publiek.
 
Twee belangrijke vertegenwoordigsters van patiëntenorganisaties, Elizabeth Vroom en Maryze Schoneveld van der Linde verzorgen de openingsceremonie van Prosensa’s nieuwe locatie. Elizabeth is oprichtster van het Duchenne Parent Project en moeder van een zoon met de ziekte van Duchenne. Maryze richtte het bedrijf Patient Centered Solutions op en heeft zelf de zeldzame ziekte van Pompe. Al sinds de oprichting werkt Prosensa intensief samen met patiënten en patiëntenorganisaties in het streven producten te ontwikkelen die de kwaliteit van leven voor patiënten verbeteren.

Ook de Amsterdamse beurs NYSE Euronext plaatst Rare Disease Day in de schijnwerpers. Middels een gongslag opent Elizabeth Vroom vanochtend de NYSE Euronext handelsdag, in aanwezigheid van Prosensa CEO Hans Schikan.
 
‘Het is een bijzondere dag,’ zegt Hans Schikan, ‘waarop we bewust stil staan bij de missie van Prosensa: het ontwikkelen en aanbieden van innovatieve therapieën voor patiënten met erfelijke, nu nog onbehandelbare, aandoeningen. Een nauwe band met patiëntenorganisaties vinden wij erg belangrijk. Wat Prosensa tot nu toe bereikt heeft, danken wij mede aan deze samenwerking.’
 
Prosensa verhuist naar het nieuwe BioPartner Accelerator gebouw op het Leiden Bio Science Park. Naar aanleiding van de officiële opening organiseert Prosensa een mini-symposium voor de ruim 80 medewerkers en een aantal externe genodigden. Elizabeth Vroom en Maryze Schoneveld van der Linde zullen beiden een inspirerende lezing verzorgen.
 
In 2009 sloot Prosensa een samenwerkingsovereenkomst met de grote farmaceut GlaxoSmithKline (GSK). In deze strategische alliantie bundelen Prosensa en GSK de krachten in de ontwikkeling van een behandeling van de ziekte van Duchenne. Sinds 2009 groeide het aantal medewerkers van Prosensa van 20 naar 80.
 
Meer informatie over Prosensa is te vinden op: www.prosensa.com
Meer informatie over Rare Disease Day is te vinden op: www.rarediseaseday.org

Jongens/mannen met Duchenne gezocht voor onderzoek naar hersenfunctie

Onderzoek: Hersenonderzoek bij jongens met Duchenne
Het doel is om er achter te komen waarom sommige jongens met Duchenne spierdystrofie (DMD) leerproblemen hebben en anderen niet.
De afwezigheid van dystrofine is verantwoordelijk voor zwakte in de spieren bij jongens met Duchenne spierdystrofie. Dystrofine is ook aanwezig in de hersenen, maar de rol daar is niet duidelijk. Een grote groep (30-40%) van de jongens met Duchenne is bekend met cognitieve stoornissen of leerproblemen. Een mogelijke verklaring hiervoor is de afwezigheid van dystrofine in de hersenen. Er worden momenteel diverse therapieën ontwikkeld om de spierfunctie te verbeteren, waarvan onduidelijk is of ze ook een effect op de hersenen zullen hebben. We willen graag de oorzaak van de cognitieve problemen bij de ziekte van Duchenne begrijpen. Deze kennis zal helpen om de mogelijkheden en effecten van nieuwe therapieën beter in te schatten.
Jongens met DMD die deelnemen krijgen MRI onderzoek van de hersenen en neuropsychologische testen. Bij het MRI onderzoek worden er scans (foto’s) gemaakt om te kijken of er mogelijk verandering in de structuur of stofwisseling van de hersenen wordt gezien. Er zal een vergelijking worden gemaakt met gezonde jongens, die dezelfde testen krijgen.

Voor dit project hebben dr. Hermien Kan, onderzoeker radiologie, dr. Jos Hendriksen, klinisch neuropsycholoog, en prof. dr. Jan Verschuuren, neuroloog, subsidie gekregen van het Duchenne Parent Project- Nederland (DPP). Er wordt samengewerkt tussen het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC) en het Centrum voor Neurologische leer- en ontwikkelingsstoornissen (CNL) van Kempenhaeghe.

De studie is gestart: jongens/mannen met DMD vanaf 8 jaar, met en zonder leerproblemen, kunnen meedoen. Ook gezonde jongens vanaf 8 jaar kunnen zich aanmelden.
Verdere informatie: www.lumc.nl/duchenne of SpierziektenMRI@lumc.nl voor vrijblijvend opvragen van een informatiebrief.

PPMD heeft 250.000 dollar toegekend aan PTC Therapeutics voor ontwikkeling van hartmedicatie bij Duchenne en Becker patiënten

Parent Project Muscular Dystrophy (PPMD) heeft 250.000 dollar toegekend aan PTC Therapeutics voor ontwikkeling van nieuwe medicijnen, die de hartfunctie van Duchenne en Becker patiënten moeten verbeteren. Lees hier het persbericht.

De risico’s van persoonlijke klinische studies voor exon skippen in Duchenne patienten

Er is onlangs een publicatie uitgekomen van Annemieke Aartsma-Rus in het wetenschappelijke tijdschrift “Neuromuscular Disorders” over de risico’s van het behandelen van individuele patiënten met exon skip “medicijnen”. De publicatie is ondertekend door dokters, onderzoekers, vertegenwoordigers van patiënten organisaties en de ethische en database toezicht commissies van het TREAT-NMD netwerk. Het document waarschuwt voor de risico’s van het behandelen van patiënten met exon skip medicijnen voordat deze goed getest zijn in klinische studies. Het document is gericht op wetenschappers.
Deze tekst is bedoeld voor patiënten, ouders en andere betrokkenen en bespreekt hetzelfde onderwerp. Hier kunt u meer lezen over de beperkingen van cel en diermodellen en de eerste fases van klinisch onderzoek.

Prosensa en GSK kondigen start fase 3 trial aan met PRO051 (GSK2402968)

Vandaag is bijgaand persbericht verschenen waarin door Prosensa en GSK wordt aangekondigd dat de fase 3 trial gestart is met PRO051 (GSK2402968) en dat er aan de eerste patiënt onderzoeksmedicatie toegediend is.  Aan deze studie gaan 180 ambulante patiënten met Duchenne spierdystrofie deelnemen. De patiënten komen uit 18 landen en hebben exon skip 51 nodig. Het betreft een placebo gecontroleerde studie.

Update ataluren door Genzyme december 2010

Lees hier de update van Genzyme over ataluren bij DMD patiënten met een nonsense mutatie.

Galapagos rondt eerste klinische studie met kandidaat-medicijn voor cachexia en mogelijk voor Duchenne succesvol af

Galapagos kondigde vandaag aan dat de eerste studie in de mens met GLPG0492, het kandidaat-medicijn voor cachexia (gewichtsverlies en verlies van spiermassa) en mogelijk voor andere indicaties zoals de ziekte van Duchenne is afgerond.
Het kandidaat-medicijn laat in gezonde vrijwilligers een goed veiligheidsprofiel zien en is geschikt voor een eenmaal daagse dosering. Uit studies met proefdieren bleek al eerder dat GLPG0492 de spiermassa verbetert en daarom zou dit middel effectief kunnen zijn bij de behandeling van ziekten waar ernstig verlies van spiermassa optreedt, zoals cachexia en de ziekte van Duchenne. Galapagos zal waarschijnlijk een tweede Fase I studie in gezonde vrijwilligers starten in de loop van 2011. Bij deze studie zal de veiligheid en tolerantie van GLPG0492 getest worden gedurende een periode van minstens 14 opeenvolgende dagen. Gebaseerd op de resultaten van deze studie is er een effectiviteitstudie gepland voor eind 2011.

Update ataluren door Genzyme oktober 2010

Lees hier de update van Genzyme over ataluren bij DMD patiënten met een nonsense mutatie.

Eerste BioFarmind Innovatie Award naar voorzitter van Duchenne Parent Project!

Tijdens het 12,5 jarig jubileum van BioFarmind is vandaag door H.K.H. Prinses Margriet de BioFarmind Innovatie Award uitgereikt aan mevrouw Elizabeth Vroom, voorzitter van het Duchenne Parent Project. De BioFarmind Innovatie Award wordt eens per twee jaar uitgereikt aan een persoon die een belangrijke bijdrage heeft geleverd aan de innovatie van de gezondheidszorg in Nederland. De winnaar van de Award is geselecteerd door een commissie bestaande uit drie voormalig staatssecretarissen: mevrouw Bussemaker en de heren Dees en Simons. De prijs is toegekend aan mevrouw Vroom gelet op het feit dat zij haar persoonlijke en emotionele betrokkenheid heeft weten om te zetten in creatieve en innovatieve manieren om een product te ontwikkelen voor de ziekte van Duchenne:

"Zij heeft een enorme persoonlijke betrokkenheid getoond leidend enerzijds tot veel aandacht voor het medische probleem in de maatschappij en politiek en speelt een vooraanstaande rol in de internationale patiënten organisaties. Door haar persoonlijke inzet en gedrevenheid heeft zij innovatieve manieren gevonden om een stuk gezondheidszorg te stimuleren en daar via directe relaties betrokken bij te blijven. Dit sluit mooi aan bij wat BioFarmind wil zijn (een directe koppeling met de ziekte en de patiënt waar het uiteindelijk om draait)."

De prijs bestaat, naast een speciaal ontworpen kunstwerk, uit een geldbedrag van 7.500 euro aan de door mevrouw Vroom geselecteerde Stichting Flextension, een stichting met als doel het ontwikkelen van nieuwe hulpmiddelen om de kwaliteit van leven van mensen met onder meer Duchenne te verbeteren. www.flextension.nl.

Biotechbedrijf Prosensa ontvangt € 8,5 mln van GSK voor aangetoonde veiligheid van PRO051 (GSK2402968)

Het Leidse biotechbedrijf Prosensa ontvangt ruim € 8,5 mln van GlaxoSmithKline (GSK) voor de ontwikkeling van een middel tegen de spierziekte Duchenne. Dit heeft het bedrijf vandaag bekendgemaakt. Lees hier het persbericht.
Prosensa krijgt de nieuwe betaling voor de aangetoonde veiligheid van de stof PRO051(GSK2402968) in ontwikkeling. GSK en Prosensa zijn vandaag precies een jaar geleden een alliantie aangegaan waarbij GSK circa € 460 mln toezegde. Daarvan betaalde het farmaconcern direct € 8 mln vooruit. Daarnaast betaalt GSK de ontwikkelingskosten van de stof en heeft het dubbelcijferige royalty’s toegezegd op de verkoop van het product.

Directeur Hans Schikan spreekt in een gesprek met de krant "hetfinancieeledagblad" van een ‘veelbelovende’ vooruitgang in de ontwikkeling van het medicijn. De ontwikkelde stof PRO051 wordt inmiddels twaalf maanden getest op een groep van twaalf jongens. De resultaten op basis van zes maanden testen zijn volgens Schikan dusdanig, dat Prosensa en GSK inmiddels een studie zijn gestart met 54 jongens. Die zal binnen afzienbare tijd worden gevolgd door een studie met een nog grotere groep van mogelijk 160 jongens.
Prosensa had eind tweede kwartaal € 36 mln in kas. Inclusief de nieuwe mijlpaalbetaling van GSK, kan het bedrijf, waarvan het aantal werknemers in anderhalf jaar is gestegen van 20 naar 75, twee jaar vooruit. De alliantie met GSK wordt volgend jaar mogelijk uitgebreid, zegt Schikan. Het bedrijf heeft nog vijf andere soortgelijke stoffen in ontwikkeling voor subgroepen van Duchenne-patiënten. Schikan: ‘In de eerste helft van 2011 wordt duidelijk of GSK ook voor een van deze stoffen een licentieovereenkomst sluit.’

AMT heeft weesgeneesmiddelen status gekregen van FDA voor AMT-080

Amsterdam Molecular Therapeutics (AMT) Holding N.V. (Euronext: AMT), een vooraanstaande biotechonderneming actief op het gebied van menselijke gentherapie, maakt bekend dat de Amerikaanse Food and Drug Administration
(FDA) haar gentherapie voor de behandeling van Duchenne spierdystrofie (DMD) de weesgeneesmiddelen status heeft verleend. In oktober 2009 verkreeg deze gentherapie, AMT-080, deze status al van de European Medicines Agency voor de Europese Unie.

AMT heeft in een preklinisch model van DMD de effectiviteit van haar benadering aangetoond. Deze zogeheten proof of concept studies laten zien dat AMT’s technologie leidt tot de synthese van een functioneel dystrofine-eiwit in zowel het hart als het spierstelsel en daarmee spierdystrofie voorkomt. Deze data bevestigen een eerdere studie waarin gentherapie succesvol het dystrofine-eiwit herstelde in aangetaste spiercellen verkregen uit weefsel van DMD-patiënten.

De aanvang van een klinische fase I/II studie staat gepland voor eind 2012.

BioMarin stopt met verder onderzoek van BMN 195 voor DMD

BioMarin Pharmaceutical heeft vandaag aangekondigd gestopt te zijn met verder onderzoek van BMN 195, een utrofine up-regulaar, voor behandeling van DMD. Na een eerste fase 1 klinische studie bleek het kandidaat geneesmiddel waarschijnlijk niet effectief genoeg voor utrofine upregulatie. Lees hier het bericht.

PTC geeft update over ataluren

Lees hier de update van PTC Pharmaceutics over de laatste analyse van de fase 2b klinische trial met ataluren bij DMD patiënten met een nonsense mutatie.

Nieuwe fase 2 dose-finding studie met PRO051 (GSK2402968) bij ambulante jongens met DMD en update overige klinische studies met PRO051

Op www.clinicaltrials.gov is een nieuwe fase 2 klinische studie geplaatst met PRO051 (GSK2402968). Deze studie zal de werkzaamheid van twee verschillende doseringsschema's van PRO051 beoordelen, toegediend gedurende 48 weken, in ambulante jongens met DMD die een exon 51 skip nodig hebben. De farmacokinetiek (hoe het middel zich verspreidt in het lichaam, met welke efficiëntie en snelheid het wordt opgenomen en hoe het uiteindelijk wordt afgebroken), de veiligheid en verdraagzaamheid van PRO051 zullen eveneens bestudeerd worden.
Dit onderzoek zal plaatsvinden in Australië, België, Frankrijk, Duitsland, Nederland, Spanje, Turkije en het Verenigd Koninkrijk.
Op dit moment worden er nog geen patiënten gezocht voor deelname.

De FDA wil nog aanvullende informatie voordat de fase 3 studie met PRO051 mag gaan starten in de VS. Deze fase 3 studie beoordeelt de veiligheid en werkzaamheid van PRO051 bij ambulante jongens met DMD die een 51 skip nodig hebben, gedurende een toediening van 48 weken.

De rekrutering van patiënten voor het fase 1 onderzoek bij niet-ambulante jongens met DMD die een exon 51 skip nodig hebben is gestart. Dit onderzoek gaat plaatsvinden op de Washington University, Missouri, VS. In dit onderzoek wordt er gekeken naar de farmacokinetiek, veiligheid en verdraagzaamheid van PRO051, na een enkelvoudige subcutane toediening van verschillende doses. Kijk voor meer informatie hieronder het bericht van 25 mei.

Prosensa en GlaxoSmithKline starten de ontwikkeling van 4 extra producten bij DMD

Prosensa kondigt vandaag aan dat zij starten met de ontwikkeling van 4 extra RNA gebaseerde-middelen bij DMD volgens de overeenkomst met GSK. Prosensa en GSK focussen zich op het skippen van de exonen 45, 52, 53 en 55, naast het al bestaande programma van het skippen van exon 51 en 44.
Lees hier het persbericht.

GlaxoSmithKline start klinisch fase I onderzoek met GSK2402968 (PRO051) bij niet ambulante patiënten met DMD

Op www.clinicaltrials.gov kun je informatie vinden over een nieuw klinisch fase I onderzoek wat GSK gaat starten bij niet ambulante patiënten met DMD waarbij gekeken wordt naar veiligheid, verdraagzaamheid en bijwerkingen en naar de pharmacokinetiek (hoe het middel zich verspreidt in het lichaam, met welke efficiëntie en snelheid het wordt opgenomen en hoe het uiteindelijk wordt afgebroken) na een eenmalige subcutane toediening van GSK2402968 (PRO051) voor het skippen van exon 51. Onderzoek gaat plaatsvinden in Ohio, US.

Galapagos start fase I klinisch onderzoek bij patiënten met cachexia

Biotechnologiebedrijf Galapagos start een fase I klinisch onderzoek naar de werkzaamheid van zijn kandidaat-medicijn GLPG0492 voor de behandeling van cachexia (sterk verslechterde lichaamsgesteldheid met vermagering en verlies van spiermassa).
Uit studies met proefdieren blijkt dat GLPG0492 de spiermassa verbetert en daarom zou dit middel effectief kunnen zijn bij de behandeling van ziekten waar ernstig verlies van spiermassa optreedt, zoals cachexia en de ziekte van Duchenne. Het molecuul heeft in preklinische studies laten zien effectief te zijn bij de behandeling van cachexia. Preklinische studies naar het effect bij de ziekte van Duchenne zijn nog gaande.

Het onderzoek zal de komende maanden worden uitgevoerd bij gezonde vrijwilligers. De resultaten worden in de tweede helft van dit jaar verwacht.

Geef uw mening over uitbreiding van de hielprik met het Duchenne Spierdystrofie!

Doe mee met een onderzoek van het VU medisch centrum Amsterdam.

De hielprik is een test waarbij pasgeboren baby's op 17 ziektes of aandoeningen worden getest door een paar druppeltjes bloed uit de hiel te nemen. Technisch is het echter mogelijk om via het bloed uit de hielprik veel meer aandoeningen op te sporen. Voor niet alle aandoeningen is een goede behandeling. Wij zijn benieuwd naar uw mening over het opsporen van aandoeningen via de hielprik waar nu nog geen genezende behandeling voor is, zoals Duchenne spierdystrofie en het Fragiele X syndroom.

Wilt u meedoen? Klik dan op onderstaande link: http://www.surveymonkey.com/s/Duchenne

Acceleron start fase II klinisch onderzoek met ACE-031 bij patiënten met DMD

Het biotechnologie bedrijf Acceleron is deze maand begonnen met een fase II-onderzoek van ACE-031,een medicijn dat de spiergroei bevordert, bij patiënten met DMD.
ACE-031 is een humaan eiwit wat zich bindt aan natuurlijke spierremmers zoals o.a. myostatine. Hierdoor wordt de aanmaak van spieren niet langer meer geremd en neemt de spiermassa toe.

Eerdere studies in normale gezonde vrijwilligers hebben aangetoond dat dit medicijn de lean body mass (vetvrije lichaamsgewicht) verhoogt en de vet en bot dichtheid gunstig beïnvloedt. Na een eenmalige toediening van ACE-031 nam de spiermassa bij deze gezonde vrijwilligers in 2 weken toe met 1 kg.
Klik hier voor een beschrijving van dit onderzoek.

Prof. dr. Gert-Jan van Ommen geridderd

Op 29 april 2010 ontving prof. dr. Gert-Jan van Ommen, hoogleraar Humane Genetica in het Leids Universitair Medisch Centrum, een onderscheiding als Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw. De burgemeester van zijn woonplaats Amsterdam speldde hem het lintje op als waardering voor zijn wetenschappelijke verdiensten en inzet.
Gert-Jan van Ommen heeft veel werk verzet voor de ontcijfering van het humane genoom. Hij is directeur van het Center for Medical Systems Biology. Als onderzoeker heeft hij vooral naam gemaakt met de ontwikkeling van een therapie voor Duchenne Spierdystrofie, die momenteel in de trial-fase verkeert. De aanvraag voor de onderscheiding werd dan ook ondersteund door de stichting Duchenne Parent Project. Van Ommen heeft veel jonge wetenschappers op het pad van het Duchenne-onderzoek gebracht. Bovendien heeft hij bijdragen geleverd aan bredere publiciteit rond genetica en aan de ethische discussie over dit onderwerp.

Onderzoeksresultaten van ataluren bij Duchenne/Becker patiënten met nonsense mutatie

De resultaten van het fase 2b klinisch onderzoek naar ataluren bij patiënten met nonsense mutatie Duchenne en Becker spierdystrofie (nonsense mutation Duchenne/Becker muscular dystrophy - nmDBMD) zijn vandaag gepresenteerd door dr. Brenda Wong op de American Academy of Neurology (AAN) meeting. Klik hier voor een samenvatting.

Vragen van patiënten(organisaties) aan Prosensa en GSK over de exon skipping trial PRO051-2

Deze week zijn de resultaten van de PRO051-2 trial (fase I/IIa systemische studie met PRO051) gepresenteerd door dr. N. Goemans op de AAN (American Academy of Neurology) annual meeting in Toronto, Canada. Prosensa en GSK waren zo goed deze vragen van patiënten(organisaties) te beantwoorden.

Jongens/mannen met Duchenne gezocht voor onderzoek slikproblemen

Onderzoek: Slikproblemen bij jongens met Duchenne spierdystrofie

Slikproblemen worden vaak beschreven bij jongens met Duchenne, hoewel de jongens zelf niet altijd klachten aangeven. Zowel spierzwakte als de positie van het hoofd blijken een rol te spelen en zijn de belangrijkste bronnen om het probleem aan te pakken. Waarschijnlijk blijkt ook de consistentie (vastheid) van het voedsel een rol te spelen.
Door het slikgedrag van jongens met Duchenne te bestuderen kan er een advies af worden gegeven voor het ideale slikgedrag. De afdeling Logopedie - Revalidatie van het UMC St Radboud (Nijmegen) voert een onderzoek uit met een multidisciplinair onderzoeksteam. Het onderzoek kan uitgevoerd worden dankzij sponsoring door het Duchenne Parent Project.

Jongens/mannen met Duchenne van 5 tot 30 jaar worden gevraagd mee te doen. Er zal een slikvideo worden gemaakt met verschillende soorten voedsel (water, dik vloeibaar en vast voedsel) en met verschillende posities van het  hoofd. Tongbewegingen, spierkracht van de tong, samenstelling van de spieren van de tong, hoofdbalans en mondopening zullen ook worden gemeten. Daarnaast zal er nog een vragenlijst over slikproblemen worden afgenomen.
Het doel is om de factoren te bepalen die een rol spelen bij de slikproblemen om zo betere adviezen te kunnen geven en tot een nieuwe doeltreffende behandeling te komen.
Klik hier voor een presentatie van dit onderzoek tijdens het congres op 19 september 2009 in Nijmegen.

Voor meer informatie of deelname kunt u contact opnemen met:
Lenie van den Engel-Hoek, MSc Logopediewetenschapper, UMC st. Radboud: L.vandenEngel@reval.umcn.nl of telefonisch:  024-3615187

Prosensa start fase I/II klinisch onderzoek met PRO044

Prosensa kondigt vandaag de start aan van fase I/II klinisch onderzoek met PRO044 bij patiënten met Duchenne spierdystrofie. Lees hier het persbericht.

Update van PTC over onderzoeksresultaten van ataluren bij Duchenne/Becker patiënten met nonsense mutatie

PTC Therapeutics en Genzyme Corporation gaan door met de analyse van de resultaten van het fase 2b klinische onderzoek naar ataluren bij patiënten met nonsense mutatie Duchenne en Becker spierdystrofie (nonsense mutation Duchenne/Becker muscular dystrophy - nmDBMD).

Klik hier voor een update van PTC Therapeutics over de onderzoeksresultaten van ataluren.

Klik hier voor de antwoorden van PTC Therapeutics op de vragen die gesteld zijn via PPMD.

Persbericht PTC Therapeutics en Genzyme betreffende resultaten fase 2b ataluren (PTC124) trial

Vandaag stuurden PTC Therapeutics en Genzyme een persbericht uit over de resultaten van de fase 2b ataluren (PTC124) trial. 

dinsdag 9 maart 2010
Voor meer informatie over de ataluren trial klik hier.

PTC Therapeutics start studie met ataluren (PTC 124) bij niet ambulante patiënten met nonsense mutatie Duchenne/Becker spierdystrofie

PTC Therapeutics, Inc (PTC) kondigde vandaag aan te starten met een aanvullende klinische trial van ataluren (PTC124 ®) bij jongens en jonge mannen met een nonsense mutatie Duchenne / Becker spierdystrofie (nmDBMD) die niet meer zelfstandig kunnen lopen. Deze trial evalueert de beste methoden voor het meten van functionele vaardigheden bij patiënten die niet meer ambulant zijn. De studie wordt gedeeltelijk gefinancierd door een 1 miljoen dollar subsidie van de Muscular Dystrophy Association. Lees hier het volledig persbericht.

BioMarin start fase 1 klinisch onderzoek met BMN 195 bij Duchenne spierdystrofie

BioMarin Pharmaceutical Inc heeft aangekondigd gestart te zijn met fase 1 klinische studie van BMN 195, een klein molecuul die zorgt voor upregulatie van utrofine, voor behandeling van Duchenne spierdystrofie (DMD). Bij muizen met mutaties in de normale dystrofine-gen heeft BMN 195 aangetoond de spiersterkte te verbeteren. BMN 195 heeft potentie voor behandeling van het hele spectrum van DMD-patiënten, ongeacht de aard van de genetische afwijking. Eerste resultaten worden verwacht in het derde kwartaal van 2010. Lees hier het hele artikel.

AMT ontvangt innovatiekrediet van €4 miljoen van de Nederlandse overheid voor de ontwikkeling van gentherapie tegen ziekte van Duchenne

AMT- Amsterdam Molecular Therapeutics N.V. (AMT), een vooraanstaande biotechonderneming actief op het gebied van humane gentherapie, maakt bekend dat het van de Nederlandse overheid een innovatiekrediet zal ontvangen van € 4 miljoen ter ondersteuning van de ontwikkeling van AMT's gentherapie tegen Duchenne spierdystrofie. Het krediet is toegekend door SenterNovem, het agentschap voor duurzaamheid en innovatie van het Nederlandse Ministerie van Economische Zaken. Lees hier het volledige persbericht.

Prinses Beatrix Fonds kent ruim € 2 miljoen toe aan wetenschappelijk onderzoek: onderzoek van Annemieke Aartsma-Rus gehonoreerd

Het Prinses Beatrix Fonds heeft € 2.134.329,- toegekend aan wetenschappelijk onderzoek naar spierziekten en bewegingsstoornissen. Er zijn 34 aanvragen ingediend, waarvan er tien onderzoeken kunnen starten. 1 onderzoek heeft betrekking op Duchenne en dat is het volgende onderzoek van Dr. Annemieke Aartsma-Rus, LUMC Leiden:

Een tweeledige behandeling voor Duchenne spierdystrofie

Duchenne spierdystrofie wordt veroorzaakt door een fout in het dystrofine gen, waardoor geen goed dystrofine gemaakt kan worden. De exon skip therapie probeert de fout in het genproduct te herstellen, zodat een deels functioneel dystrofine kan worden gemaakt. Echter, het genproduct is alleen aanwezig in spiervezels en niet in het littekenweefsel dat bij veel patiënten ontstaat in de loop van het ziekteproces. Er zijn medicijnen op de markt die zorgen voor een beter spierbehoud bij patiënten met een spierziekte. Deze werken echter maar tijdelijk, omdat het onderliggende probleem (fout in het gen) niet wordt aangepakt. In dit project willen we nagaan of het combineren van therapieën zorgt voor een verbetering, doordat er nu meer spierweefsel (dus meer genproduct) is als aangrijpingspunt voor de exon skip therapie. Hiervoor zullen gekweekte cellen met een fout in het dystrofine gen behandeld worden met een combinatie van medicijnen en worden vergeleken met cellen behandeld met de afzonderlijke medicijnen. De effectiviteit van deze aanpak zal worden bepaald op spierniveau (hoeveel litteken en spierweefsel is er?), eiwit niveau (hoeveel dystrofine eiwit wordt gemaakt?) en functioneel niveau (hoe goed doen de spieren het?).

Looptijd: 2010-2014

NWO kent Vidi-subsidies toe aan toponderzoek en excellente onderzoekers: Annemieke Aartsma-Rus van LUMC wint deze prijs!

De Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO) heeft 89 jonge, innovatieve wetenschappers een Vidi-subsidie toegekend. Elke onderzoeker krijgt een subsidie van in totaal maximaal 800.000 euro. Hiermee kan de onderzoeker vijf jaar lang een eigen onderzoekslijn ontwikkelen en een eigen onderzoeksgroep opbouwen. Alles bij elkaar verdeelt NWO ruim 70 miljoen euro onder de winnaars.

Vidi is gericht op de excellente onderzoeker die na het promoveren al een aantal jaren succesvol onderzoek heeft verricht. De Vidi's hebben daarbij laten zien dat zij met vernieuwende ideeën kunnen komen én deze succesvol en zelfstandig tot ontwikkeling kunnen brengen. De wetenschappers behoren tot de beste tien à twintig procent van hun vakgebied. Met de Vidi-subsidie kunnen zij vijf jaar lang onderzoek doen en een eigen onderzoeksgroep opbouwen. Lees hier het persbericht.

Annemieke Aartsma-Rus, werkzaam bij afdeling Humane Genetica van LUMC in Leiden is gehonoreerd met deze Vidi. Onze achterban kent Annemieke niet alleen van het geweldige onderzoek wat ze doet naar een genezing voor Duchenne, maar ook van haar lezingen op Duchenne congressen, waarbij ze als geen ander in staat is om moeilijke onderzoeksresulaten in lekentaal uit te leggen.
Zij gaat het geld besteden aan het volgende onderzoeksplan:
Genen bestaan uit exonen (die eiwit informatie bevatten) en intronen (die geen eiwit informatie bevatten). Voordat van een gen een eiwit kan worden gemaakt, wordt er eerst een kopie gemaakt van het gen (RNA) en hier worden vervolgens tijdens een proces dat splicing heet, de intronen uitgeknipt en de exonen aan elkaar gezet. De exon skip therapie grijpt aan op het splicing proces (het zorgt dat een exon wordt overgeslagen). Omdat het DMD gen zo groot is, is er nog heel weinig bekend over hoe het splicing proces precies verloopt. Sinds kort is er een nieuwe methode beschikbaar waarmee dit ook voor grote genen kan worden geanalyseerd en kan dus eindelijk meer inzicht worden verkregen in het splicing proces van DMD. Hierdoor zal exon skippen verder kunnen worden geoptimaliseerd en kunnen mogelijk ook ingewikkeldere exon skip toepassingen (bv multiexon skippen en exon skippen voor duplicaties) worden ontwikkeld.

Wij zijn blij en trots op Annemieke en feliciteren haar van harte met deze geweldige prestatie!

AMT succes met preklinische studie

Amsterdam Molecular Therapeutics (AMT), een leider op het gebied van humane gentherapie, heeft vandaag aangekondigd dat het met succes Duchenne spierdystrofie (DMD) behandeld heeft met zijn eigen gentherapie in een diermodel.  De 'proof of concept' studies werden uitgevoerd in samenwerking met de groep van professor Irene Bozzoni (Universiteit van Rome, La Sapienza, Italië) en bewezen effectiviteit in het hart en in de skeletspieren. In een eerdere studie bleek AMT's gentherapie al succesvol te zijn in de behandeling van zieke menselijke spiercellen verkregen uit biopten van DMD patiënten. Voor het volledig persbericht kijkt u hier.

Zakelijk nieuws: GlaxoSmithKline ontvangt licenties, Prosensa krijgt geld

GlaxoSmithKline (GSK) en Prosensa hebben afgesproken dat GSK een exclusieve wereldwijde licentie ontvangt om Prosensa's belangrijkste product, PRO051, te ontwikkelen en te commercialiseren. GSK zal daarbij alle kosten voor zijn rekening nemen die met dit ontwikkelingsproces gemoeid zijn. Prosensa blijft nauw betrokken bij ontwikkeling van PRO051. GSK heeft daarnaast een exclusieve optie om een licentie te nemen op drie RNA-gebaseerde middelen. In ruil voor de licenties ontvangt Prosensa 16 miljoen Britse pond (17 miljoen euro) vooraf en tot maximaal 412 miljoen pond wanneer alle vier de middelen met succes zijn ontwikkeld. Daarnaast heeft Prosensa het recht op “double-digit royalties” bij de verkoop van de producten. Lees hier het persbericht.

AMT heeft orphan drug status

Een behandeling tegen de spierziekte Duchenne, AMT-080, van biotechnologiebedrijf AMT (Amsterdam Molecular Therapeutics) heeft van de Europese geneesmiddelenautoriteit EMEA de status van 'weesgeneesmiddel' gekregen. Daarmee krijgt het middel 10 jaar exclusiviteit op de Europese markt zodra het medicijn goedkeuring weet te verkrijgen. Lees hier het persbericht.

Update onderzoeksrapport Scheuerbrandt deel1 : Exon skipping

Klik hier voor een update van het onderzoeksrapport van Günter Scheuerbrandt, de Duitse biochemicus, over exon-skipping. Zijn eerste rapport is gepubliceerd op 30 april 2009.
In deze update van 3 oktober vindt u o.a. samenvattingen van de resultaten van de lokale Engelse en de systemische Nederlandse klinische studies naar het skippen van exon 51.

Verslag EMEA meeting

Op 25 september vond er tijdens een workshop in Londen overleg plaats over het te volgen traject voor goedkeuring van exonskippen middels Antisense Oligonucleotiden (AO's) als behandelmethode voor Duchenne Spierdystrofie tussen EMEA (European Medicines Agency) en leden van TREATNMD: onderzoekers, industrie en patiënten organisaties. De EMEA is het instituut wat uiteindelijk toestemming moet geven of geneesmiddelen goedgekeurd worden en op de markt mogen verschijnen. Om er voor te zorgen dat niet straks als alle klinische testen gedaan zijn blijkt dat men een behandelmethode niet goedkeurt omdat men toch andere onderzoeksresultaten of -methoden had willen zien. Daardoor zou veel tijd verloren kunnen gaan en dat zou natuurlijk een ramp zijn.
Daarom hebben onderzoekers, industrie en patiënten nu al in een vroeg stadium advies gevraagd aan EMEA. Namens de wereldwijde patiënten deed Elizabeth Vroom het woord. Zij legde uit dat er onder Duchenne ouders groot enthousiasme heerst over de ontwikkelingen rond het exonskippen, maar ze ook bezorgd zijn en vragen hebben zoals: Hoe zorgen we ervoor dat het hele traject van goedkeuring niet vertraagd wordt door allerlei administratieve zaken?
Voor kinderen met Duchenne dringt de tijd! Hoe zorgen we ervoor dat deze behandel methode voor zoveel mogelijk kinderen, van jong tot oud, maar ook voor de minder vaak voorkomende mutaties beschikbaar komt. Testen worden nu vaak bij ambulante jongens gedaan, maar de jongens die niet meer kunnen lopen hebben minder tijd en moeten zonder vertraging van nieuwe ontwikkelingen kunnen profiteren! Is het echt nodig dat we voor iedere nieuwe Antisense Oligo die ontwikkeld wordt alle testen gedaan net zo uitgebreid gedaan moeten worden zoals die nu voor bijv. PRO051 nodig zijn? Mogen we van de trials voor de eerste Antisense Oligo's leren en een korter en sneller traject voor de volgende? Onderzoekers vertelden over de onderzoeksresultaten tot nu toe en de ervaringen met Antisense Oligo's in andere ziektebeelden.

Het was een zeer inspirerende bijeenkomst waarin de aanwezige leden van EMEA zich zeer bereid toonden om mee te denken en advies te geven.
Een gedetailleerd verslag van deze bijeenkomst zal in de komende maanden in een wetenschappelijk tijdschrift worden gepubliceerd.

Goede resultaten in de eerste systemische studie van Prosensa!

Prosensa maakt via een persbericht de positieve resultaten bekend van de fase I / IIa klinische studie, waarbij PRO051 subcutaan (via de buikwand) werd toegediend aan 12 patiënten met Duchenne spierdystrofie. De PRO051 is goed verdragen en er was nieuwe dystrofine aangemaakt bij de patiënten. De gegevens van de klinische studie werden gepresenteerd op het 14e jaarlijkse internationale congres van de
World Muscle Society (WMS) in Genève, Zwitserland door dr. Nathalie M. Goemans, kinderneuroloog in UZ  Leuven, België.

Nieuwe arm-orthese in ontwikkeling

Patiënten die lijden aan de ziekte van Duchenne, hebben binnenkort een nieuw hulpmiddel tot hun beschikking. Masterstudent Biomedische Technologie aan de Universiteit van Twente, Arjen Bergsma, heeft een nieuwe arm-orthese ontworpen.

Onopvallend
In plaats van een grote robotarm bevestigd aan een rolstoel, komt er nu een onopvallend, draagbaar hulpmiddel. Voor patiënten is dit sociaal gezien een enorme verbetering. Bergsma ontwierp de orthese voor patiënten vanaf twaalf jaar. Dat is de leeftijd waarop bij Duchenne-patiënten de functie van de arm vermindert.

Samenwerkingsverband
Het prototype van de arm-orthese bestaat uit een korset waaraan het mechanisme is bevestigd. Het kan onopvallend onder de kleding worden gedragen. Het nieuwe hulpmiddel wordt in een samenwerkingsverband tussen de UT, TU Delft en VU Amsterdam in verschillende fases doorontwikkeld.

Interview over clinische trials met exon skipping 51

Lees hier 2 interviews van Dr. Günter Scheuerbrandt. Het eerst interview is met Professor Kate Bushby van TREAT-NMD te Newcastle. Het tweede interview is van 16 mei 2009 en is met Drs. Judith van Deutekom en Hans Schikan van Prosensa in Leiden. In beide interviews worden de huidige en de toekomstige clinische trials voor exon skipping 51 besproken.  

Onderzoek naar armhandfunctie bij jongens met Duchenne

Er is helaas nog zeer weinig bekend over wat jongens met Duchenne wel en niet kunnen met hun armen en handen als de spierkracht hierin minder wordt. Eerder onderzoek laat zien dat verlies van functie waarschijnlijk merkbaar wordt vanaf de leeftijd van ongeveer 10 jaar. Maar we weten nog niet hoe dit verlies van functie precies verloopt en welke activiteiten nog zelfstandig uitgevoerd kunnen worden en bij welke hulp of ondersteuning nodig is. Dit is belangrijke informatie voor het ontwikkelen van nieuwe en betere hulpmiddelen, bijvoorbeeld speciale robotarmen of computergestuurde apparaten. Door te onderzoeken welke bewegingen en activiteiten de jongens wel en niet kunnen uitvoeren weten we straks beter welke functies er ondersteund moeten worden.
Deze maand ontvangen jongens geboren tussen 1989 en 1999 en hun ouders via de mail een verzoek om mee te doen aan een onderzoek naar de armhandfunctie in deze leeftijdscategorie. Ze ontvangen hiervoor 3 vragenlijsten:één voor de jongens zelf, één voor de ouder(s)/verzorger(s) en één voor de fysiotherapeut. De vragenlijsten kunnen op de computer worden ingevuld en via de mail worden teruggestuurd.
Geen vragenlijst ontvangen? Mail je adres naar Duchenneonderzoek@upcmail.nl
Karlijn van Beek
Revalidatiearts in opleiding / onderzoeker
UMC St Radboud Nijmegen

Resultaten Glutamine onderzoek

Onderzoekers van de Universiteit van Poitiers hebben in een 4 maanden durende klinische test bij jongens met Duchenne (niet rolstoelgebonden) geen verbetering van spierfunctie of spiermassa aan kunnen tonen. Eerdere proeven bij muizen gaven hoop dat glutamine mogelijk een positief effect zou kunnen hebben. Het gebruik van glutamine bij Duchenne patiënten wordt dan ook niet aangeraden.

Onderzoeksrapport Scheuerbrandt deel 1: Exon skipping

Günter Scheuerbrandt, de Duitse biochemist, werkt aan een rapport over verschillende onderzoeksmethoden ten behoeve van Duchenne. Lees hier zijn eerste deel over 'exon skipping'.

Stamcel nu te kweken zonder risico

Uit een menselijke voorhuid hebben wetenschappers voor het eerst veelzijdige, veilige stamcellen gekweekt, zonder verhoogd kankerrisico. Een embryo is niet meer nodig. Het doel van deze stamcellen is transplantaties. Lees hier meer over dit onderzoek.

Onderzoek uit Washington en Tokio: Eerste succesvolle proef in honden met Duchenne spierdystrofie

Onderzoekers van Children's National Medical Center te Washington en collega's in Tokio publiceren hier de resultaten en video van de eerste succesvolle toepassing van "multiple exon-skipping" bij een dier groter dan een muis, nl. honden met Duchenne spierdystrofie.

Onderscheiding Prinses Beatrixfonds voor LUMCer Van Ommen

Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC) 

Kroontje, een onderscheiding van het Prinses Beatrix Fonds en het Spieren voor Spieren Fonds op maandag 27 oktober 2008 ontving prof. dr. Gertjan van Ommen, hoogleraar Humane Genetica, een onderscheiding van het Prinses Beatrix Fonds en het Spieren voor Spieren Fonds. Het zogenoemde Kroontje gaat vergezeld van een geldbedrag van 470.000 euro.
Van Ommen kreeg de `Kroon op zijn werk' voor vijfentwintig jaar wetenschappelijk onderzoek naar de spierziekte van Duchenne. Eind jaren tachtig leverde zijn onderzoeksgroep een grote bijdrage aan de ontdekking van het gendefect dat tot de ziekte leidt. Momenteel werkt hij samen met LUMC'er dr. Jan Verschuuren (Neurologie) aan genetische therapie voor deze spierziekte.
Van Ommen zal het geld van het Kroontje in hoofdzaak besteden aan het ontwikkelen van een volledige en gevalideerde patiëntenregistratie voor de ziekte van Duchenne en verwante aandoeningen, zoals de ziekte van Becker en Limb-Girdle spierdystrofie. Die registratie moet zorgen voor een beter beeld van het verloop van de ziekte en de variaties daarin. Daardoor zal het effect van therapie beter meetbaar worden, en ook kunnen patiënten die in aanmerking komen voor deelname aan toekomstig wetenschappelijk onderzoek dan beter bereikt worden.

Interview met de heer G. Platenburg, directeur van Prosensa

U kunt hier een interview downloaden met de heer Gerard Platenburg, directeur van Prosensa.

Interview PTC124

Hier vindt u een interview met PTC Therapeutics over de status van het klinisch onderzoek met PTC124 bij Duchenne patiënten met een stopcodon.

Website LUMC/Duchenne

Vanaf heden is de website (www.lumc.nl/duchenne), met informatie voor patiënten/familie over wetenschappelijk onderzoek naar dystrofinopathieën in Leiden, online. Op deze website staat tevens informatie over de multidisciplinaire neuromusculaire polikliniek in het LUMC. Daarnaast biedt zij de mogelijkheid tot het registreren voor de Duchenne database.

Spuitje in spier helpt muizen

Door redactie NRC wetenschap Rotterdam, 17 juni.

Spieren van oude muizen herstellen zich net zo goed als die van jonge muizen, na een injectie in hun spieren die de spierstamcellen activeert. Biotechnologen van de Universiteit van Californië in Berkeley die de ingreep bedachten, tekenen aan dat de injectie te gevaarlijk is om bij mensen toe te passen. Maar met hun ingreep hebben zij wel ontdekt dat de veroudering van spieren omkeerbaar is, met de juiste chemische behandeling. Ze publiceerden hun vondst zondag online in het wetenschappelijke tijdschrift Nature. Als de spiervezels die samen de spieren vormen, beschadigd raken, zorgen spierstamcellen voor nieuwe. De stamcellen, satellietcellen genaamd, liggen tegen de spiervezels aan. Ze worden met het ouder worden echter steeds minder actief, en dus duurt het herstel van beschadigde spieren bij ouderen steeds langer. De onderzoekers laten zien hoe de spieren verouderen, en dat die achteruitgang omkeerbaar is. De satellietcellen stoppen met het maken van spiervezels doordat de balans tussen twee chemische stoffen verschuift: de bekende signaalstof Notch, en geactiveerdpSmad3. Bij jonge muizen zit er veel Notch in de spieren, bij oude muizen wordt juist pSmad3 actief. Een injectie in een spier, die het gen voor pSmad3 lokaal uitschakelt, wakkert de spierstamcellen weer aan. Bejaarde muizen (twee jaar oud) herstelden zo net zo goed als jonge muizen (twee maanden oud) van de schade die de onderzoekers met gif aan hun spieren hadden toegebracht. De universiteit noemt in haar persbericht al toepassingen bij ziektes waarbij de spieren afbreken, zoals dystrofie. Zover is het nog lang niet. Het inactiveren van het pSmad3-gen is een radicale ingreep in de natuurlijke veroudering van weefsels, en daarbij in het delen van cellen. Dat zou kanker kunnen veroorzaken, aldus de onderzoekers. Ze hopen een manier te vinden om de balans subtieler te ‘kalibreren’. Daarbij moet dan wel rekening gehouden worden met de vele andere functies die de betrokken stoffen hebben in het lichaam. Notch stuurt celdifferentiatie en signalering in een veelheid van weefsels. En de intermediair die pSmad3 activeert is TGF-bèta, dat eveneens een alomtegenwoordige signaalstof is voor celgroei, -deling en -dood. Het onderzoek benadrukt hoezeer het gedrag van stamcellen afhangt van biochemische stoffen in de nabijheid, in het lichaam en in het lab. Dat principe maakt ook dat stamcellen in het laboratorium vaak hun bijzondere eigenschappen verliezen. Bij spierstamcellen is de beïnvloeding zo sterk, dat oude spiervezels in een petrischaal de ontwikkeling van verse stamcellen remmen.

Duchenne Onderzoeksrapport 2008 - Dr Günter Scheuerbrandt PhD

Voor het engelstalig overzicht van de verschillende therapeutische strategieën voor Duchenne Spierdystrofie door Dr Günther Scheuerbrandt klikt u hier. Dit overzicht is bijgewerkt tot april 2008.

Presentatie Aartsma op Duchenne congres 2008

Hier vindt u de dia’s met het overzicht over gen, cel en farmaceutische therapieën van Annemieke Aartsma-Rus, die zij presenteerde op het Duchenne congres in Nijmegen op 20 september 2008.
 
De inleiding over dystrofine, exon skippen en PTC124 staat uitgelegd op de website van de LUMC exon skip groep (www.dmd.nl/gt). Deze site bevat ook een deel speciaal voor ouders en patiënten waar het exon skippen in eenvoudige termen staat uitgelegd in het Nederlands. Hier staat ook een uitleg over verschillende types mutaties die voorkomen bij Duchenne patiënten (uitleg over mutaties) en hoe de mutatie bepaald of patiënten wel of niet in aanmerking komen voor PTC124 en exon skippen (mutaties en therapie).

Exonskippen:

Eén van de projecten die sinds 1998 door het Duchenne Parent Project wordt gesponsord is het onderzoek van dr Judith van Deutekom verbonden aan het Sylvius Laboratorium in Leiden. Zij onderzocht met haar medewerkers de mogelijkheden om het genetische defect van Duchenne patiëntjes te repareren.

Op dit moment wordt deze techniek op Duchenne patiëntjes getest (klinische test).

Klik hier om een interview met dr Judith van Deutekom te lezen.

Klik hier voor de uitleg over exon-skipping op Erfocentrum door professor G-J. van Ommen.

D.m.v. onderstaand schema kunt u zien welk stukje van het gen geskipt moet worden voor een bepaalde mutatie, zodat de dystrofine code weer afgelezen kan worden.

De ontwikkeling van de Antisense Therapie in het nieuwe millennium
Door dr J.C. van Deutekom, Sylviuslab Leiden.

Een vernieuwde vorm van genetische therapie voor DMD is sinds 2000 in opkomst. Met behulp van zogenaamde antisense moleculen, kleine stukjes synthetisch RNA (zogenaamde AONs) die kunnen plakken aan specifieke delen van de genetische code, wordt het in elkaar zetten van de code gemanipuleerd zodat bepaalde bouwstenen (exonen) worden overgeslagen ("geskipt"). Daarmee kan de leesbaarheid van de genetische code en dus de productie van een korter, maar grotendeels functioneel dystrofine in Duchenne patiënten worden hersteld. Eigenlijk wordt zo van een Duchenne dystrofine een Becker dystrofine gemaakt, hetgeen tot een grote verbetering in Duchenne patiënten kan leiden.

Bij de afdeling Humane Genetica van het LUMC in Leiden, wordt dankzij sponsoring door het Duchenne Parent Project sinds 1998 aan deze vorm van therapie gewerkt. De eerste positieve resultaten werden bereikt met een specifieke AON waarmee we het skippen van exon 46 in het DMD-gen werd geïnduceerd. In gekweekte spiercellen van DMD patiënten waarin het exon 45 ontbreekt (de meest frequente fout die DMD veroorzaakt) werd middels deze manipulatie de productie van een iets verkort (dus zonder exon 45+46), maar functioneel dystrofine aangezet. Op basis van de mildere ziekteverschijnselen bij Becker patiënten die een DMD-gen hebben waarin zowel exon 45 als exon 46 ontbreekt, zou deze vorm van therapie het ziektebeeld aanzienlijk begunstigen. Inmiddels kunnen we meer dan 20 verschillende exonen in het DMD-gen skippen, hetgeen theoretisch toepasbaar zou kunnen zijn voor meer dan 70% van Duchenne patiënten. Bovendien bleek het ook mogelijk om meer dan één exon tegelijkertijd te skippen. Dit vergrootte de therapeutische toepassingsmogelijkheden van deze strategie zelfs nog verder (tot meer dan 85% van de patiënten).

Na de succesvolle experimenten met AONs in gekweekte spiercellen van patiënten, hebben we de mogelijkheden van deze therapie in echt spierweefsel bestudeerd. Na injectie van AONs in de achterpoten van muizen bleek het inderdaad ook mogelijk om specifieke exonen te skippen. Opvallend was dat na een éénmalige  injectie van de AONs het "skipeffect" en de dystrofine productie zeker nog voor een maand  aantoonbaar was, hetgeen aangeeft dat in de toekomst dagelijkse doseringen misschien niet nodig hoeven te zijn. Dit bleek ook uit recent muizenonderzoek van Engelse en Australische onderzoeksgroepen. Alle resultaten bij elkaar genomen zijn dusdanig veelbelovend, dat we nu, in samenwerking met het bedrijf Prosensa (Leiden),  een eerste, kleinschalige,  klinische studie aan het opzetten zijn in Nederland. Deze zal in 2005 starten en gebaseerd zijn op het injecteren van een AON in een bepaalde spier van Duchenne patiënten met een bekende fout in het DMD-gen. Het doel van deze "proof-of-concept" studie is het lokaal aantonen van exon skipping en dystrofine productie, natuurlijk liefst zonder ongewenste bijwerkingen (bijvoorbeeld ontstekingsreacties).

Het introduceren van AONs in spierweefsel is door allerlei natuurlijke barrières veel moeilijker dan in losse gekweekte spiercellen. Bovendien streven we natuurlijk naar zo hoog mogelijke skip-efficiënties, om zoveel mogelijk dystrofine te kunnen maken. Daarom is ons verder onderzoek gericht op de ontwikkeling van een veilige en efficiënte toedieningsmethode voor AONs. Daarvoor testen we verschillende chemische stoffen ("carriers") die de capaciteit hebben om veel AON moleculen aan zich te binden en ze efficiënt te vervoeren door de fysieke barrières van het spierweefsel heen. Om zoveel mogelijk spierweefsel te bereiken, zullen we echter uiteindelijk aan een zogenaamde systemische toediening (via de bloedbaan) moeten denken. Dit is nog veel moeilijker, omdat de lever nu eenmaal erg goed is in het opruimen van vreemde stoffen uit de bloedcirculatie. We zijn dus op zoek naar een "carrier" die zich een beetje verstopt voor de lever en juist graag naar spiercellen gaat. Ook worden verschillende chemische verbindingen binnen het AON zelf uitgeprobeerd om het molecuul nog stabieler en veiliger te maken. Dit onderzoek kan nog enkele jaren duren. Als de resultaten van de proof-of-concept studie positief zijn en een goede veilige en efficiënte "carrier" voor AONs is ontwikkeld, zal een klinische studie worden opgezet waarbij de patiënten de AON krijgen toegediend via de bloedbaan. Er zal dan worden gekeken naar het algemeen therapeutisch effect op spierfunctie en eventuele bijwerkingen. Uiteindelijk hopen we met deze antisense therapie de progressie van de ziekte in Duchenne patiënten te vertragen, of zelfs te stoppen.

Wetenschappelijke publicaties over dit onderwerp: download artikel 1, artikel 2 en artikel 3

Een illustratief verhaal over sleutelen aan het gen.
Download: sleutelen aan het gen

Exon-skipping in het nieuws

Exonskippen is weer in het nieuws! De eerste resultaten van het onderzoek in Leiden haalde het RTL nieuws. Hoewel niet geheel volgens waarheid gebracht is er vervolgens een artikel in de Volkskrant en het Reformatorisch Dagblad verschenen. Dat is toch weer goede aandacht voor een belangrijk onderzoek.

Onderzoek over Exonskippen gepubliceerd in New England Journal of Medicine. Klik links op Press Release Deutekom om het persbericht te lezen.

Klik hier voor artikel in de NRC-NEXT.

Op 15 november 2006 werden in het toonaangevende tijdschrift Nature de resultaten gepubliceerd van een frans/italiaans onderzoek naar de mogelijkheden om middels stemcellen een therapie te onwikkelen voor Duchenne spierdystrofie. Meer informatie in het Nederlands (VPRO Noorderlicht) en het Engels (BBC News).

Andere onderzoekslijnen:

De ontwikkeling van een (Genetische) Therapie voor DMD in 15 jaar.
Door dr Judith van Deutekom, Sylviuslab Leiden.

Patiënten met de Duchenne spierdystrofie (DMD) hebben ernstige spierklachten door de geleidelijke afbraak van hun spiervezels. Deze afbraak wordt veroorzaakt door een gebrek aan dystrofine, een eiwit dat in de wand van de vezels aanwezig is en daar zorgt voor stevigheid en rekbaarheid. De genetische code voor dit eiwit zit in het zogenaamde DMD-gen. Dit gen bevat 79 bouwstenen: exonen. In een Duchenne patiënt is er een fout in het DMD gen opgetreden (een aantal exon ontbreken bijvoorbeeld), waardoor de genetische code onleesbaar is geworden en er geen dystrofine kan worden gemaakt. Becker spierdystrofie wordt ook veroorzaakt door fouten in het DMD-gen. Maar in deze minder zieke patiënten is ondanks zo'n fout de genetische code nog wel leesbaar en wordt er een deels functioneel dystrofine gemaakt.

Nadat eind jaren tachtig het DMD gen en daarmee de oorzaak van de spierziekte bekend werd, zijn er meerdere internationale onderzoeksgroepen begonnen met het ontwikkelen van een (genetische) therapie. De eerste studies waren met name gericht op het transplanteren van donorspiercellen. Van een gezonde donor met een goed werkend DMD-gen werden spiercellen geïsoleerd, vermenigvuldigd middels celkweek en vervolgens weer in spieren van Duchenne patiënten geïnjecteerd. Deze experimenten bleken helaas niet erg succesvol; de meeste cellen overleefden de transplantatie niet en verspreidden zich bovendien niet voldoende door de spier heen. Ook werd er in de patiënten een immuunreactie opgeroepen tegen de donorcellen. Het huidig onderzoek is nu gericht op het toepassen van andere soorten donorcellen die na transplantatie beter functioneren, zoals cellen uit specifieke spiergroepen of stamcellen uit bijvoorbeeld beenmerg. Er worden nu ook medicijnen gebruikt om de immunologische reactie te onderdrukken.

Een bekende vorm van gentherapie is gebaseerd op het inbrengen van een vervangend en goed werkend DMD-gen in de spieren van patiënten, om zodoende de productie van het dystrofine te herstellen. Dit bleek echter niet zo makkelijk, mede omdat het DMD gen nu eenmaal het grootste gen is dat we kennen in de mens. Als transportmiddel voor het gen wordt gebruikt gemaakt van een zogenaamde vector. Deze vectoren zijn ofwel biotechnologisch in elkaar gezet, ofwel afgeleid van een virus zoals het adenovirus dat een verkoudheid veroorzaakt. Virussen zijn namelijk heel efficiënt in het overbrengen van hun eigen genetisch materiaal naar een geïnfecteerde gastheercel. Deze vorm van therapie wordt ook getest voor andere ziektes. De meeste virale vectoren kunnen echter maar een beperkte hoeveelheid genetisch materiaal transporteren. Na het nodige "gesleutel" aan adenovirale vectoren, kunnen deze nu de gehele genetische code voor dystrofine bevatten. Er kleven echter nog andere  problemen aan dit soort vectoren, zoals immunologische reacties en de beperkte verspreiding en specifieke weefselgerichtheid van de vectoren. Inmiddels hebben nieuwere vectoren, die zijn afgeleid van andere soorten virussen, terrein gewonnen. De bekendste en op dit moment meest veelbelovende is de adeno-associated virus (AAV). Vectoren afgeleid van dit virus zijn om te beginnen zeer veilig, omdat dit virus geen ziekte veroorzaakt in mensen. Een ander groot voordeel is dat dit virus heel klein is en een voorliefde heeft voor spierweefsel,  dus het gaat met voorkeur naar de spier om daar zijn genetisch materiaal over te brengen. Alleen is de transportcapaciteit van AAV vectoren helaas ook relatief klein en alleen aangepaste en ingekorte versies van het DMD gen kunnen ermee worden vervoerd. Deze kortere "genconstructen" zijn echter gebaseerd zijn op deleties in het DMD gen die de mildere vorm Becker spierdystrofie veroorzaken en kunnen dus (groten)deels functioneel zijn. Daarom kan deze strategie toch tot een toepasbare vorm van gentherapie gaan leiden in de toekomst.

Voor Duchenne patiënten met een hele kleine maar cruciale fout, een puntmutatie die een genetische stop in de dystrofine productie veroorzaakt, is een andere vorm van therapie bestudeerd. Deze is gebaseerd op gentamycine. Dit antibioticum zorgt ervoor dat het foutieve stopsignaal wordt genegeerd. Deze therapie bleek succesvol in de mdx muis, een muis met DMD veroorzaakt door een stopsignaal in het 23e exon. In twee klinische studies in Duchenne patiënten werd vervolgens echter in geen van de behandelde patiënten een herstelde dystrofine productie aangetoond. Wel namen de verhoogde creatine kinase niveaus duidelijk af. Dit effect duurde enige tijd, hetgeen suggereerde dat gentamycine wel degelijk enig therapeutisch effect heeft op de spiervezels. Mogelijk was de behandelperiode van 14 dagen te kort om een positief effect te kunnen hebben. Daarom worden nu langduriger klinische studies uitgevoerd met meerdere patiënten die om elke drie dagen intraveneuze injecties gentamycine krijgen gedurende 6 maanden. Een voordeel van gentamycine is dat het een al goedgekeurd  medicijn is, maar in deze specifieke toepassing kan het echter ongewenste bijwerkingen hebben zoals binnenoor- en nierafwijkingen.

Het is tenslotte goed mogelijk dat uiteindelijk juist een combinatie van (gen)therapeutische strategieën noodzakelijk zal blijken te zijn. Recent is bijvoorbeeld een methode ontwikkeld om de productie van het eiwit myostatine te blokkeren. Myostatine reguleert de spiergroei tijdens de ontwikkeling. In sommige mensen is ontdekt dat een fout in het myostatine-gen ongeremde spiergroei veroorzaakt. Deze mensen hebben meer spiermassa en zijn dus sterker dan gemiddeld. Het blokkeren van dat gen heeft hetzelfde effect en zou dus, in combinatie met een dystrofine-herstellende methode, erg nuttig kunnen zijn voor Duchenne patiënten.

Wetenschappelijke publicaties over dit onderwerp: download NRG 1003 pdf